Hội chợ nghệ thuật

Phần 1: Hội chợ nghệ thuật Art Basel

Vào thứ ba của tuần thứ hai của tháng sáu tôi phải có mặt tại Thụy Sĩ. Mười giời bốn nhăm phút sáng. Lễ khai mạc hội chợ thương mại quan trọng nhất thế giới diễn ra vỏn vẹn trong mười lăm phút. Trong hành lang của tòa nhà  với các bức tường kín đen, là địa điểm cho cái triển lãm bày hàng này, không hề có mặt một nghệ sĩ hay sinh viên nào. Các nhà sưu tập – vài ba tỉ phú, còn lại là triệu phú – đứng chen chúc, tay nắm chặt chiếc thẻ vào cửa VIP của mình. Nhiều người đang nghiên cứu sơ đồ phân bố tầng, đánh dấu các con đường ngắn nhất để băng qua mê cung các gian hàng trưng bày tác phẩm. Xưa kia, khi sự mua bán nghệ thuật còn thưa thớt, vài nhà sưu tập sẽ chờ cho đến trước khi hội chợ đóng cửa mới làm một vòng mặc cả mua vét. Giờ đây chẳng ai còn nghĩ đến trò này. Chỉ đến trưa nay thôi, rất có thể chả còn gì mà mua.

t1.17.hang-7

Ảnh: Internet

Sự bùng nổ liên tục của thị trường nghệ thuật là một chủ đề thảo luận. “Liệu bao giờ bong bóng sẽ vỡ?” Một quý ông lớn tuổi trong bộ vest của hãng Savile Row và đôi giày Nike thể thao tự hỏi. “Ta không bao giờ có thể tìm được lời giải đáp tại đây”, một người khác trả lời. “Chúng ta đang bước vào một sự kiện chưa từng được khảo sát kĩ lưỡng, tức điều có một kích cỡ chưa từng thấy từ thời Phục Hưng!” Một nhà sưu tập lớn tuổi hơn cau mày. “Chẳng có gì trên đời cứ tiến triển mãi”, ông phản đối. “Tôi cảm thấy giá cả đang đi xuống. Từ tháng giêng đến giờ, tôi mới chỉ tiêu, không chắc lắm, chừng hai triệu đô.” Hầu hết những người đầu tư mạnh vào nghệ thuật thích nói về sự mở rộng thị trường nghệ thuật hơn. “Việc nghĩ rằng hiện trạng thị trường nghệ thuật đang rơi vào tình trạng bong bóng là một hiểu lầm”, một người Mỹ nói. “Chỉ mới một thế kỉ trước thôi, không ai có xe hơi cả. Thế mà giờ đây mỗi người có đến hai hay ba chiếc. Điều này cũng xảy ra với nghệ thuật.” Hàng trăm máy bay riêng hạ cánh ở Basel chỉ tron hai mươi tư giờ qua. Lục tìm gì đó trong chiếc túi xách tay da cá sấu, một người phụ nữ thổ lộ nỗi sợ hãi với bạn của bà ta: “Tôi cảm thấy suy đồi nếu chỉ bay một mình cả một chuyến bay đến đây. Thế nên tôi đã nhẹ hẳn người khi có một cặp giám tuyển nhận lời tôi mời bay cùng.”

Đám đông dồn ứ lại trước trụ rào chắn mạ crom được một nhóm bảo vệ nữ mặc đồng phục hải quân, đội mũ bê-rê hải quân, đi lại lăng xăng, trấn giữ. Tôi cảm thấy như thể đang ở biên giới vậy. Thật sự thì các nhân viên bảo vệ Thụy Sĩ tại sân bay Basel trong còn thân thiện hơn. Tôi nghe từ hơn một nguồn rằng thậm chí kiểm chứng thông tin ấy với một nhân viên hội chợ thì ông này bác bỏ ngay như thể đó một điều thật ngớ ngẩn. Chó tuyệt đối không được vào đây.

Thụy Sĩ yêu thích việc tuân thủ pháp luật cũng y như các nước khác yêu thích việc phá nó vậy. Đây chính là một khác biệt về văn hóa, tức điều đã gây nhiều khó khăn cho hội chợ nghệ thuật này trong nhiều năm, khi các nhà sưu tập và các cố vấn nghệ thuật luôn cố gắng lách luật để được vào trong sớm hơn với mục đích có thể xem kĩ lưỡng hơn các tác phẩm, và rồi tìm cách mặc cả mua chúng trước khi những người khác có cơ hội thấy chúng. Nhà đại diện là dân Paris Emmanuel Perrotin thậm chí từng bị đuổi ra khỏi hội chợ vì đã cho nhà cố vấn nghệ thuật Philippe Ségalot và chủ sở hữu nhà Christe’s Francois Pinault mượn thẻ ra vào của mình. Như một động thái bồi thường cho sự mất mặt cũng như hụt thu nhập của Perrotin, Ségalot đã chấp nhận trả cho ông này 300,000 đô la.

Năm nay hội chợ Nghệ thuật Basel được bảo vệ đặc biệt chặt chẽ, và tôi nghe được rằng chỉ duy nhất một người có thể lẻn vào trước: Đó là Ségalot. Tay người Pháp có vẻ ngoài không thể nhầm lẫn với mái tóc dựng đứng quá mức này, được sự giúp đỡ của một nghệ sĩ hóa trang Hollywood, đã thay hình đổi dạng thành một gã đầu trọc và được vào hội chợ trước tất cả trong vai trò một nhân viên vận chuyển. Ít ra đây là điều người ta kể với tôi. Không thấy Sé galot trong đám lộn nhộn ở đây, tôi lấy điện thoại ra gọi ông. “Alo. Ừ. Đúng. Tôi cũng có nghe tin đồn đó. Ai đó nghĩ họ đã trông thấy tôi… Tôi thích những người có trí tưởng tượng!”….

(Trích “3. Hội chợ nghệ thuật” trong cuốn Seven days in the art word – Bảy ngày trong thế giới Nghệ thuật của Sarah Thornton, dịch gả Nguyễn Như Huy)